دنیای‌اقتصاد : نهضت بومی‌سازی قطعات خودرویی با احتمال گشایش در مذاکرات هسته‌ای و به دنبال آن لغو تحریم‌ها چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد؟ این سوال به این دلیل مطرح است که همراه با چشم‌انداز لغو تحریم‌ها و احتمال بازگشت برخی از شرکای خارجی خودرو، قطعه‌سازان و بنگاه‌های شرکت‌کننده در نهضت داخلی‌سازی وزارت صمت حالا نسبت به تعیین تکلیف سرمایه‌گذاری صورت گرفته در این نهضت اظهار نگرانی می‌کنند.

در دوره وزارت رضا رحمانی با توجه به تحریم صنعت خودرو، واردات قطعات خارجی به کشور متوقف ماند که همین امر بر گستردگی محصولات ناقص در شرکت‌های خودروساز افزود. از این رو وزیر پیشین وزارت صمت بسیاری از شرکت‌های دانش‌بنیان و قطعه‌سازان را تشویق به بومی‌سازی قطعات خودرویی کرد. بر این اساس برای افزایش میزان داخلی‌سازی تمرکز بر برگزاری میزهایی شد که در این میزها قطعات و سیستم‌هایی که عملا تاکنون داخلی‌سازی نشده بودند با تشویق وزارت صمت و در قالب نهضتی شکل گرفته در این زمینه، مسیر بومی‌سازی را در پیش‌گرفت. آنچه مشخص است بومی‌سازی قطعات در جهان خودرو به کاهش هزینه تولید و ارزان‌سازی خودرو منجر می‌شود. هم‌اکنون نیز اگر قرار است یک برند خارجی محصولی ارزان قیمت را حتی در کشوری دیگر تولید کند، بومی‌سازی یکی از مسیرهای مشخص در این زمینه است. اما آنچه در راستای نهضت داخلی‌سازی در کشور ما شکل گرفت با تفاوت‌هایی در تعریف جهانی آن مواجه است.

سیسنم تولیدی انعطاف پذیر در خودرو سازی پارس اگزوز

 

به طوری‌که در کشور ما داخلی‌سازی نه بر مبنای کاهش هزینه‌های تولید، بلکه در راستای اقتصاد مقاومتی ایجاد شد.  همراه با تشدید تحریم‌ها و مشکلات نقل و انتقالات پولی، واردات بسیاری از قطعات خارجی مورد نیاز در خطوط تولید متوقف یا در کمترین تعداد وارد کشور شد. بر این اساس داخلی‌سازی یا بومی‌سازی در کشور ما با مفهومی خارج از عرف جهانی آن شکل گرفت. اما این مسیر تبعات زیادی هم در پی داشت.

داخلی‌سازی غیراصولی و دستوری از یکسو هزینه‌های کیفی روی دست خودروساز گذاشته و از سوی دیگربا در نظر نگرفتن جوانب اقتصادی آن با هزینه بالایی تولید می‌شود. بنابراین در شرایط کنونی که احتمال گشایش در مذاکرات هسته‌ای ایجاد شده و لغو تحریم‌ها نیز در کوتاه‌مدت مورد انتظار است، به نظر می‌رسد که مسیر بومی‌سازی قطعات هر چه زودتر باید تعیین تکلیف شود. آنچه مشخص است بسیاری از بنگاه‌ها به تشویق وزارت صمت در میزهای نهضت داخلی‌سازی شرکت کردند و با انجام سرمایه‌گذاری‌هایی به دعوت این وزارتخانه پاسخ دادند. با این شرایط این نگرانی وجود دارد که با لغو تحریم‌ها خودروسازان باز هم سراغ شرکت‌های خارجی تامین‌کننده که به‌طور حتم با کیفیت و هزینه کمتری به تولید قطعات می‌پردازند، بروند.

واضح است که خودروساز نیز به عنوان یک بنگاه اقتصادی و با در نظر گرفتن سود و زیان، تامین‌کننده خود را انتخاب می‌کند. بر این اساس برخی از دست‌اندرکاران صنعت خودرو مسیری که وزارت صمت برای بومی‌سازی قطعات پیش پای بنگاه‌ها قرار داد را مسیری اشتباه می‌خوانند و عنوان می‌کنند که این وزارتخانه بدون لحاظ کردن تمامی جوانب اقتصادی و تنها برای حفظ تولید خودرو اقدام به راه‌اندازی نهضت داخلی‌سازی کرده است. آنچه مشخص است قطعاتی که وزارت صمت پیگیر بومی‌سازی آنها بود اولا قطعاتی بودند که داخلی‌سازی آنها چندان به صرفه نبود و سفارش خارجی این قطعات برای خودروساز بی‌دردسر‌تر از تامین داخلی بود. دسته دوم هم قطعاتی بودند که داخلی‌سازی آنها به سبب عدم وجود فرآیندهای ساخت مرتبط با آن در داخل کشور ناممکن بود و دسته سوم را قطعاتی تشکیل می‌دادند که داخلی‌سازی آن به سبب نبود فناوری‌های مرتبط با محصول در داخل کشور غیرممکن بود بنابراین می‌توان گفت مادامی‌که سرمایه‌گذاری اصولی در بسترهای لازم برای ایجاد فناوری صورت نگیرد دست‌یابی به داخلی‌سازی آنها ناممکن بوده است. بر این اساس وزارت صمت با چشم‌پوشی از دلایل قطعاتی که سال‌ها بومی‌سازی آن در دستور کار نبوده، برخی بنگاه‌ها را ملزم به ساخت این قطعات کرد. نتیجه نیز مشخص است، نگرانی برخی از قطعه‌سازان و شرکت‌های دانش‌بنیان از سرنوشت سرمایه‌های خود در این مسیر و بلاتکلیفی پیش‌رو در این زمینه. به نظر می‌رسد که نهضت داخلی‌سازی در کشور اگر چه در اجرا شکست خورده اما نیازمند یک پوست‌اندازی جدی در این زمینه است.   اجرای این امر مهم به‌طور حتم با بررسی تجربیات جهانی همچون چین قابل تحقق است و به صورت دستوری و بدون در نظر گرفتن الزامات و حمایت قابل تحقق نیست.